İlyas Esenberlin’in Gazap (Göçebeler III) ve Gabit Müsirepov’un Ulpan Romanlarında Kazak Hanı Kenesarı Karakteri / The Character Kenesary Khan in İlyas Esenberlin’s Novel Gazap (Göçebeler III) and in Gabit Müsirepov’s Novel Ulpan

Mustafa Kundakcı

Özet


Abstract

In this article, a comparative study will be applied on the character Kenesary Khan in different works of Kazakh literature Gazap (Göçebeler III) (İlyas Esenberlin-1969) and Ulpan (Gabit Müsirepov-1974).

This study, which aims to show how the artistic understanding of the authors who use historical characters in the narrative genre is affected by the ideology of the period, will try to determine the destructive effect of socialist realism on the artistic and philosophical life of the Turkic geography.

It is accepted that historical novels, which can be accepted as the intersection of literature and history, correspond to a need in social life. Although both fields are different in nature and method, especially the narrative genre can make use of the unique opportunities of these two fields and reveal very important works examples. As can be understood from the examples mentioned above, the field of Kazakh literature is quite rich in this respect.

It will be pointed out the reasons why the literature, which declares that it aims to tell the truth, shows the nature of falsifying historical facts contrary to expectations. Historical traces that could answer the differences between these two periods were investigated for Turkish origin nations exploited in every sense both in Tsarist Russia and Soviet Russia.

It will be tried to reveal how the memory of nations has been destroyed by giving the historical facts via the character Kenesary Khan. Analyzes will be made about the evaluations that the historical novel type is used as an ideological propaganda tool in Soviet Russia.

Öz

Bu makalede Kazak edebiyatı sahasındaki farklı yazarlar tarafından farklı tarihlerde kaleme alınan Gazap (Göçebeler III) (İlyas Esenberlin-1969), Ulpan (Gabit Müsirepov-1974) eserlerinde ortak olarak kullanılan Kazak Hanı Kenesarı karakteri üzerinde karşılaştırmalı olarak durulacaktır.

Edebiyat ve tarihin kesişim alanı olarak kabul edilebilecek tarihî romanların toplumsal hayatta bir ihtiyaca karşılık geldiği kabul edilmektedir. Her iki alanın mahiyet ve metot olarak birbirlerinden farklı olmasına karşın özellikle anlatı türü bu iki alanın kendine has imkânlarından faydalanarak çok önemli eser örnekleri ortaya koyabilmektedir. Kazak edebiyatı sahası da yukarıda anılan eser örneklerinden anlaşılacağı üzere bu bakımdan oldukça zengindir.

Anlatı türündeki eserlerde tarihî karakterleri kullanan yazarların sanat anlayışının dönemin ideolojisinden ne kadar etkilendiğini göstermeye dönük bu çalışmada, özellikle ‘sosyalist realizm’in Türkî coğrafyanın sanat ve düşünce hayatındaki yıkıcı etkisi tespit edilmeye çalışılacaktır. Bu sahada gerçeği anlatmayı amaçladığını deklare eden edebiyatın, beklenenin aksine tarihî gerçekleri tahrif edecek bir mahiyet göstermesinin sebeplerine işaret edilecektir.  Yine bu çalışmada hem Çar Rusya’sı hem de Sovyet Rusya’sında her anlamda sömürülen Türk soylu milletler için bu iki dönemin farkının ne olduğuna cevap olabilecek tarihî izler araştırılmıştır.

Tarihî bir şahsiyet olan Kenesarı karakteri üzerinden milletlerin hafızasının nasıl tahrip edildiği, çalışmada ilgili karaktere ilişkin tarihî bilgiler de verilerek ortaya konulmaya çalışılacaktır. Ayrıca tarihî roman türünün Sovyet Rusya’da ideolojik bir propaganda aracı olarak kullanıldığı yönündeki değerlendirmelere ilişkin çözümlemeler yapılacaktır.


Anahtar Kelimeler


Kazak edebiyatı, Tarihî roman, İlyas Esenberlin, Gabit Müsirepov, Gazap, Ulpan, Kenesarı, Sosyalist realizm; Kazakh literature, Historical novel, İlyas Esenberlin, Gabit Musirepov, Gazap, Ulpan, Kenesary Khan, Socialist realism.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Aktaş, Ü. (2012). Edebiyat, İdeoloji ve Poetika. İstanbul: Metamorfoz Yayınları.

Altınmakas, L. (2014). Hanlık Devrinden Günümüze Örneklerle Kazak Edebiyatı. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.

Aşa, H. E. (1997). Muhtar Ömerhanoğlu Avezov ve “Abay Yolu” Romanının Tercümeleri İle İlgili Bibliyografik Bilgiler. Bilig, 5:55-61.

Çetin, N. (2017). Roman Çözümleme Yöntemi. 15. Baskı. Ankara: Akçağ Yayınları.

Esenberlin, İ. (2015). Göçebeler III – Gazap. (Çev. M. Y. Kaya). İstanbul: Akademi Titiz Yay.

Gorkıy, M. (2013). Sosyalist Realizm Hakkında. (Çev. C. Kınacı) Gazi Türkiyat, 12: 169-174.

Kara, A. (2006). Kazakistan’ın Yeniden Doğuşu 1986 Aralık Olayları. İlk Baskı. İstanbul: Ufuk Ötesi Yayınları.

Karataş, C. (2015). Tarihsel Romanda Gerçeklik ve Kurgu İlişkisi. Konya: III. Milletlerarası Tarihî Roman ve Romanda Tarih Bilgi Şöleni Bildiriler Kitabı, 216-221.

Kasımbayev, C. K. (2013). Kazakistan’ın Çarlık Rusyası Hakimiyetine Girmesi Esnasında Millî Kurtuluş Mücadelesi (Çev. Abdulvahap Kara) Eski Devirlerden Günümüze Kazakistan ve Kazaklar, içinde, 282-312. İstanbul: Selenge Yayınları.

Kınacı, C. (2016). Kazak Edebiyatında İmaj ve Kimlik (1925-1991). İlk Baskı. Ankara: Bengü Yayınları.

Koraş, H. (2017). Ulpan Romanı Örneğinde Edebî Eserde Siyasi Propaganda. V. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 1:440-452. Almatı.

Müsirepov, G. (2016). Ulpan. (Çev. C. Kınacı). Ankara: Bengü Yayınları.

Nurgali, R. N.; Alpisbaev, K. K.; Aymuhambet, C. A. & Baytanasova, K. M. (2011). Қазақ Әдебиеті 11, Almatı: Жазушы Баспасы.

Ortaylı, İ. (2011). Tarih Yazıcılık Üzerine. Ankara: Cedit Neşriyat (İlk baskı 2009).

Ölçekçi, T. (2009). Kazak Halkının Kenesarı Kasımoğlu’nun Başkanlığında Ruslara Karşı Verdiği Milli Bağımsızlık Mücadelesi (1837-1847). Bilig, 51:123-138.

Pyzik, A. (2014). Sovyet Sosyalist Realizmine Yeniden Bakmak. (Çev. A. Boren).http://www.e-skop.com/skopbulten/sovyet-sosyalist-realizmine-yeniden-bakmak/4768, Erişim Tarihi: 09.04.2019

Tagızade, L. (2006). Sosyalist Realizm: Kökeni, Oluşum Süreci ve Kavramı. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 3(4):7-24.

Togan, A. Z. V. (1981). Bugünkü Türkili Türkistan ve Yakın Tarihi. Cilt: I. İstanbul: Enderun Kitabevi.

Toynbee, A. (1963). Tarihin Faydası ve Değeri (Çev. Ahmet E. Uysal). Ankara DTCF Dergisi, 1(1-2):93-102.

Türkoğlu, İ. (2016). Stalin Döneminde Aydın Olmak, (Ed. A. Kara-Z. Yaman) Sovyet Tarih Yazımı ve Kazakistan Tarihinin Meseleleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı, içinde, s.205-209. İstanbul: TDBB Yayınları.

Uygur, E. (2005). Sosyalist Realizm Kavramının Ortaya Çıkış Süreci. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1-2):23-30.

Ünal, A. (2014). İlyas Esenberlin'in Köşpendiler (1. Kitap) Adlı Eserinin Kazak Türkçesi'nden Türkiye Türkçesi'ne Çevirisi ve Dil İncelemesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.

Ünal, F. (2010). Rus Emperyalizmine Karşı Stepte Büyük Başkaldırı Sultan Kenesarı. İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.

Yılmaz, S. (2015). Sovyetler Birliği’nde İdeolojik Bir Araç Olarak Tarihî Roman. Konya: III. Milletlerarası Tarihî Roman ve Romanda Tarih Bilgi Şöleni Bildiriler Kitabı, 282-292.




DOI: http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v8i2.2137

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.




Telif Hakkı (c) 2019 Journal of History Culture and Art Research

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.