Paphlagonia Bölgesi’nde Geç Antik ve Erken Bizans Yerleşimi: Sora / Late Antique and Early Byzantine Settlement in Paphlagonia Region: Sora

Durmuş Gür, Yaşar Serkal Yıldırım

Özet


Abstract

The late antique, early Byzantine settlement area locates at 12 km. distance to southwest of Karabuk Central District, on a sloping land with an altitude of 700 meters piedmont of Keltepe mountain. This settlement area, called as Zora, Zara, Zopran, Sora, Sopran or some other similar names by the researchers, locates within the boundaries of Akören (Kaleköy) and Zopran today. This area is one of the five central eparchies bounded to Paphlagonia district of Gangra (Çankırı).

Various column headers, inscriptions, sculptures, Hellenistic sepulchres and architectural ruins belonging to Roman age are identified there. The settlement area called as Sora since the 4th century is observed by Doublet (1889), Mendel (1901), Gökoğlu (1952), Marek (1993, 2003), Belke (1996) and Umar (2007), and they found out that it used to be called Zobran in the records of 16th century Ottoman archive.

Within the scope of this research, Sora is observed in details for the periods of Roman, Byzantine and Ottoman. The life of St. Autonomous, who had came there in the 4th century to proselytize Christianity and became a martyre, their sepulchre constructions, the bishops of the city, architectural plastic works and scriptures are all researched. Moreover, the problem of naming the area which was confusing for many years is tried to be solved by this research beside documenting the present condition of the architectural ruin on their original places.

Öz

Karabük’ün 12 km. güneybatısında bulunan geç Antik-erken Bizans dönemi yerleşim alanı Sora (günümüzde Zopran ve Akören), Keltepe Dağı’nın eteklerinde ortalama 700 m. rakımda eğimli bir arazi üzerinde yer almaktadır. Araştırmacılar tarafından Zora, Zara, Zopran, Sora, Sopran gibi çeşitli isimlerle adlandırılan yerleşim, günümüzde Akören (Kaleköy) ve Zopran sınırlarında kalmaktadır. Sora, Paphlagonia bölgesinde Gangra (Çankırı) Metropolitliğine bağlı beş Piskoposluk merkezinden biridir.

Kentte sütun başlıkları, yazıtlar, heykeller, Hellenistik-Roma dönemine tarihlendirilen mezar odaları ve mimari kalıntılar tespit edilmiştir. Doublet (1889), Mendel (1901), Gökoğlu (1952), Marek (1993, 2003), Belke (1996), Umar (2007) tarafından incelenen, 4.yüzyıldan itibaren Sora olarak adlandırılan yerleşim alanı 16. yüzyıl Osmanlı dönemi arşiv kayıtlarında Zobran olarak geçmektedir.

Çalışma kapsamında Sora’nın Roma, Bizans ve Osmanlı dönemi incelenmiştir. Hıristiyanlığı yaymak için 4. yüzyılda Sora’ya gelen ve şehit olan Aziz Autonomous’un hayatı, mezar yapıları, kentin piskoposları, mimari plastik eserleri ve yazıtları incelenmiştir. Çalışmada ayrıca uzun yıllar karıştırılan ve tartışılan yerleşimin adlandırılma sorunu çözümlenmeye çalışılmış, mimari kalıntılar yerinde incelenerek eserlerin günümüz durumları belgelenmiştir.


Anahtar Kelimeler


Karabük, Roma, Bizans, Akören, Kaleköy, Sora; Karabük, Roman, Byzantine, Akören, Kaleköy, Sora.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Allen, Pauline (2008). The Definition and Enforcement of Orthodoxy, The Cambridge Ancient History Volume XIV (Late Antiquity: Empire and Successors, A.D. 425–600). Cambridge University Press. 811-835.

Baring-Gould, S. (1875). The Lives of the Saints. London: John Hodges.

Behçet, Mehmet (1998). Kastamonu Eski Eserleri (Kastamonu Asarı-ı Kadimesi) (Haz. Musa C. Cihangir). Kastamonu: Kastamonu Valiliği İl Özel İdaresi Yayınları 1.

Belke, Klaus (1996). Paphlagonien und Honorias. Tabula Imperii Byzantini Band 9. Vienna: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.

Bingham, Joseph (1840). Origines Ecclesiasticæ; or, The Antıquities or The Christian Church, and Other Works. Volume 3. London: Printed For William Straker.

Bingham, Joseph (2006). Origines Ecclesiasticæ; or, The Antıquities or The Christian Church, and Other Works. Volume 1. (İlk Baskı 1878). England: Wipf and Stock.

Cramer, J. A. (1832). A Geographical and Historical Description of Asia Minor With a Map. Oxford: University Press.

Darrouzès, Jean (1975). Listes épiscopales du concile de Nicée (787), Revue des Études Byzantines, Tome 33, 5-76. doi: 10.3406/rebyz.1975.2026

Doublet, Georges (1889). Inscriptions de Paphlagonie, Bulletin de Correspondance Hellénique. Volume 13. 293-319.

Drake, Maurice & Drake, Wilfred James (1971). Saints and Their Emblems. Indiana: Gale Research Company.

Drakoulis, Dimitris P. (2012). Regional Transformations and the Settlement Network of the Coastal Pontic Provinces in the Early Byzantine Period, The Black Sea, Paphlagonia, Pontus and Phrygia in Antiquity Aspects of Archaeology and Ancient History (Edit: G.R. Tsetskhladze), BAR International Series 2432. 79-96.

Ersoy, Hüseyin Lütfi (2011). Karabük’ün Köyden Kente Dönüş Öyküsü Karabük Tarihi. Karabük: Karabük Valiliği İl Özel İdaresi Kültür Yayını

Feissel, Denis (2006). Chroniques d’Épigraphie Byzantine 1987-2004. Collège De France–Cnrs Centre de Recherche d’Histoire et Civilisation de Byzance Monographies 20. Fransa: Paris.

Foss, Clive (1991). Paphlagonia, The Oxfrod Dictionary of Byzantium, Vol. 3. New York: Oxford University Press. 1579.

French, David (1985). Roma yolları ve mil taşları, Araştırma 3. 143-154.

Gökoğlu, Ahmet (1952). Paphlagonia. Kastamonu: Doğrusöz Matbaası.

Gür, Durmuş & Yıldırım, Yaşar Serkal. (2016). Safranbolu’nun Tarihi Süreci (Roma ve Bizans Dönemleri), Arkeoloji ve Sanat Yayınları, Sayı 153. İstanbul. 159-172.

Gür, Durmuş (2015). Zonguldak İli Filyos Beldesi Tios Akropolü Kilise A Yapısı, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Hacettepe Üniversitesi.

Işık, Adem (2001). Antik Kaynaklarda Karadeniz Bölgesi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Jones, A. H. M. (1971). The Cities of The Eastern Roman Provinces. Oxford: 147-150.

Karauğuz, Güngör & Özcan, Ali (2010). Zonguldak Bölgesi ve Çevresi-En Eski Devirlerden İ.S.395’e Kadar. Konya: Çizgi Kitabevi.

Karauğuz, Güngör; Akış, Ayhan & Kunt, Halil İbrahim (2010). Zonguldak Bölgesi Arkeoloji Eskiçağ Tarihi ve Coğrafya Araştırmaları - Arkeolojik Yerleşmeler, Kalıntılar, Buluntular İle Kdz. Ereğli ve Amasra Arkeoloji Müzesi’nde Bazı Eserler-. Konya: Çizgi Kitabevi.

Kiepert, Heinrich (1875). Atlas Antiquus Zwölf Karten Zur Alten Geschichte Entworfen Bearbeitet. Berlin: Dietrich Reimer.

Lee, A. D. (2008). The Eastern Empire: Theodosius to Anastasius. The Cambridge Ancient History Volume XIV (Late Antiquity: Empire and Successors, (A.D. 425-600). Cambridge University Press. 33-62.

Leonhard, R. (1915). Papahlagonia: Reisen und Forschungen im Nördlichen Kleinasien. Dietrich Reimer (Ernst Vohsen), Dietrich Reimer (Ernst Vohsen), Berlin.

Mansi, Joannes Dominicus (1811). Conciliorum Nova et Amplissima Collectio, Vol. VII. Florentiae: E.A.Z.V. http://www.documentacatholicaomnia.eu/01_50_1692-1769-_Mansi_JD.html

Marek, Christian (1993). Stadt, Ära und Territorium in Pontus-Bıthynıa und Nord-Galatia, Deutsches Archäologisches Institut Abteilung Istanbul Istanbuler Forschungen Band 39. Ernst Wasmuth Verlag Tübingen.

Marek, Christian (2003). Pontus et Bithynia: Die römischen Provinzen im Norden Kleinasiens. Mainz.

McGreer, E.; Nesbitt, J. & Oikonomides, N. (2001). Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art Volume 4: The East. Washington D. C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection.

Mendel, Gustave (1901). Inscriptions de Bithynia, Bulletin de Correspondance Hellénique. Volume 25. 5–92.

Miller, K. (1916). Itineraria Romana Römische Reisewege an Der Hand Der Tabula Peutingeriana Dargestellt Von Konrad Miller Mit 317 Kartenskizzen und Textbildern. Verlegt Von Strecker und Schröder in Stuttgart.

Neale, John Mason (1850). A History of the Holy Eastern Church, Part I (MDCCCL). London: Joseph Masters, Aldersgate-Street.

Ostrogorsky, Georg (2011). Bizans Devleti Tarihi (Çev: Fikret Işıltan), 7. Baskı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Pétridès, S. (1912). Sora, Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. http://www.newadvent.org/cathen/14148b.htm

Ramsay, W. M. (1960). Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası (Çev. Mihri Pektaş). İstanbul.

Ramsay, W. M. (2010). The Historical Geography of Asia Minor (İlk Baskı 1890). New York: Published in the United States of America by Cambridge University Press.

Ruge, W. & Friedrich, E. (1899). Archäologische Karte Von Kleinasien. Halle A. S. Verlag Von G. Sternkopf.

Ruge, W. (1901). Dadybra, Paulys Real-Encyclopädie Der Classischen Altertumswissenschaft Neue Bearbeitung Unter Mitwirkung Zahlreicher Fachgenossen Heraüsgegeben, Vierter Band. (Von Georg. Wissowa). Stuttgart J. B. Metzlerscher Verlag. 1979.

Schultze, V. (1922). Altchristliche Städte und Landschaften. 2. Kleinasien. Gütersloh.

Sezen, Tahir (2006). Osmanlı Yer Adları (Alfabetik Sırayla). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü.

Strubbe, J. (1978-1979). Les Noms Indigènes a Pessinonte (1), Talanta, 10/11: 112-145. I-XVIII.

Texier, Charles (2002). Küçük Asya Coğrafyası, Tarihi ve Arkeolojisi III. (Çev. A. Suat). İstanbul: Çizgi Kitabevi.

Umar, Bilge (1952). Paphlagonia. İstanbul: İnkılap Yayınları

Von Diest, W. (1889). Von Pergamon über den Dindymos zum Pontus (Ergänzungsheft No. 94 “Petermanns Mitteilungen”). Gotha: Justus Perthes.

Vryonis, Speros. (1969/1970). The Byzantine Legacy and Ottoman Forms, Dumbarton Oaks Papers, Vol. 23/24. 251-308.

Wilson, D. R. (1960). The Historical Geography of Bithynia, Paphlagonia and Pontus in the Greek and Roman Periods: A New Survey With Particular Reference To Surface Remains Still Visible. B.Litt. thesis, University of Oxford.

Yazıcıoğlu, Hüsnü & Al, Mustafa (1982). Safranbolu (Safranbolu-Karabük-Ulus Eflani). Karabük: Özer Matbaası.

Yazıcıoğlu, Hüsnü (1998). Safranbolu Tarihine Ait Belgeler ve Kaynaklar. Ankara: Volkan Matbaası.

Zacos, G. & Veglery. A. (1972). Byzantine Lead Seals. Part 3, Volume 1. Basel.




DOI: http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v6i3.829

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.




Telif Hakkı (c) 2017 Journal of History Culture and Art Research

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

ISSN: 2147-0626