II. Meşrutiyet Dönemi Dozy Reddiyelerinde Yeni Tarih Anlayışı (Mucize ve Miraç Hâdisesinin Değerlendirilmesi) / The New Comprehension of History During The Second Institutional Period of Ottoman Era: The Impact of "Essai Sur L’histoire De L’islamisme" of Dozy

Hasan Yenilmez, İsmail Safa Üstün

Özet


The New Comprehension of History During The Second Institutional Period of Ottoman Era: The Impact of "Essai Sur L’histoire De L’islamisme" of Dozy

Abstract

During the Second Constitutional Period of Ottoman era, the translation movement of positivist and materialist texts from the West affected a number of the Ottoman intellectuals. The effects of these ideological movements could clearly be seen in their works. Following these ideological changes, the Ottoman intellectual’s perceptions towards classical Islamic history has been completely changed. Also, during the constitutional period, the Islamic history literature seems to be demonstrating a different sense of historical approach. It is also observed that during the second constitutional period along with the increased translation activities from the West, Ottoman intellectuals started to accommodate “the scientific historiography” approach. In his translation of Essai Sur L’histoire De L’islamisme, Abdullah Cevdet translated the title as History of Islam and he called Dozy “a complete neutral” and “a product of reasoning”. The majority of Ottoman intellectuals gravely criticized Cevdet’s work at that time. This article describes the works which refuses the works of Cevdet and analyzes how they try to explain  the concepts like “Miracle” and the “Mirac” which are difficult to describe with scientific method. In this context the works of Manastırlı İsmail Hakkı, Nevşehirli Hayreddin, Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi  also examined. 

II. Meşrutiyet Dönemi Dozy Reddiyelerinde Yeni Tarih Anlayışı (Mucize ve Miraç Hadisesinin Değerlendirilmesi)

Öz 

II. Meşrutiyet döneminde, Batı’dan pozitivizm ve biyolojik materyalizm eksenli metinlerin tercüme edilmeye başlanması, Osmanlı aydınının bu fikrî hareketten etkilenmesine sebep olmuştur. Buna göre Osmanlı aydınının Klasik İslam Tarihi anlayışı tamamen değişmiş, II. Meşrutiyet döneminde kaleme alınan İslam Tarihi eserlerinde yeni bir tarih anlayışı ortaya konulmuştur. II. Meşrutiyet döneminde artan tercüme faaliyetleriyle eş zamanlı olarak Osmanlı aydınında “Bilimsel tarihçilik” anlayışının benimsenmeye başladığını görmekteyiz. Abdullah Cevdet’in bir aydınlanma refleksiyle, Dozy’nin Essai Sur L’histoire De L’islamisme eserini “kat’iyyen bî taraf ve akl-ı selîm mahsûlü” olduğunu zikredip Târih-i İslâmiyet adıyla Türkçeye tercüme etmesi Osmanlı aydınının büyük tepkisine yol açmıştır. Bu makalede, Târih-i İslâmiyet’e reddiye olarak kaleme alınan eserlerde dönemin bilimsel tarihçilik anlayışından hareketle “Mucize” ve “Miraç” gibi konular ele alınacak, aynı zamanda bilimsel olarak açıklanması zor hadiselere Manastırlı İsmail Hakkı, Nevşehirli Hayreddin, Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi’nin nasıl yaklaştıkları incelenecektir. 


Anahtar Kelimeler


Abdullah Cevdet, Dozy, Târih-i İslâmiyet, Pozitivizm, Bilimsel Tarihçilik, Manastırlı İsmail Hakkı, Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi, Nevşehirli Hayreddin, Mûcize, Miraç.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Aksun, Ziya Nur (2010). “Darülfünun Müderrislerinden Filibeli Şehbenderzâde Ahmed Hilmi ve Eseri Hakkında Bir Kaç Söz”, İslam Tarihi 1: Dini Düşünce ve İslâm. s. 15-34.

Aron, Raymond (2004). Sosyolojik Düşüncenin Evreleri, çev. Korkmaz Alemdar, Ankara: Bilgi Yayınevi.

Bakkal, Ali (2010). “Dünya Öküz ve Balık Üstündedir Rivayetinin Değerlendirilmesinde

Eski ve Yeni Said Farkı”, Köprü. (112), 155-162.

Carr, Edward Hallett (2015). Tarih Nedir?, çev. Misket Gizem Göktürk, İstanbul: İletişim Yayınları

Cevdet, Abdullah (1908). “İfâde-i Mütercim”, Târih-i İslâmiyet. Mısır: Matabaa-i

İctihad, 3-8.

Çog, Mehmet (2007). “Celâl Nûri ve Hâtemü’l-Enbiyâ Adlı Eserine Göre Hz. Muhammed Tasavvuru”, İslam Sanat Tarih Edebiyat ve Mûsıkîsi Dergisi, (7), 87-98.

Deringil, Selim (2014). İktidarın Sembolleri ve İdeoloji: II. Abdülhamid Dönemi (1876-

, çev. Gül Çağalı Güven, İstanbul: Doğan Kitap.

Günaltay, M. Şemseddin (1341). Zülmetten Nura, İstanbul: Evkâf-ı İslâmiyye Matbaası.

Güner, Osman (1998). “Hâkim en-Nîsâbûrî ve Müstedrek Üzerine (Genel Bir

Değerlendirme)”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (10), 141-158.

Hanioğlu, Şükrü (1981). Bir Siyasal Düşünür Olarak Abdullah Cevdet ve Dönemi,

İstanbul: Üçdal Neşriyat.

Hatipoğlu, İbrahim (1999). “Osmanlı Aydınlarınca Dozy’nin Târih-i İslâmiyyet’ine Yöneltilen Tenkitler”, İslam Araştırmaları Dergisi, (3), 197-213.

Hatipoğlu, İbrahim (2006). “el-Müstedrek”, DİA, XXXII, 134-135.

İbn İshak, Ebu Bekir b. Muhammed (151/778), (1981). Sîretu İbn İshak, thk. Muhammed

Hamidullah, Konya.

Kara, İsmail (2012). “Tarih ve Hurafe – Çağdaş Türk Düşüncesinde Tarih Telâkkisi”, Din ile Modernleşme Arasında: Çağdaş Türk Düşüncesinin Meseleleri. İstanbul: Dergah Yayınları, 71-103.

Kara, İsmail (2012). “Osmanlı-İslâm Dünyasında Yeni Târih Telakkîleri Şehbenderzâde Örneği”, Din ile Modernleşme Arasında: Çağdaş Türk Düşüncesinin Meseleleri. İstanbul: Dergah Yayınları, 104-118.

Kara, İsmail (2005). “İslam ve Pozitivizm”, Bilgi, Bilim ve İslam (I-II), haz. Ahmet Tabakoğlu-Sadık Çelenk. İstanbul: Ensar Neşriyat, 175-181.

Korlaelçi, Murtaza (1985). “Pozitivizmin Türkiye’ye Girişi”, Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. (2), 209-220.

Manastırlı, İsmail Hakkı (1329). Hak ve Hakikat, İstanbul: Sırât-ı Müstakim Matbaası.

Nevşehirli, Hayreddin (1330). “Doktor Dozy’yi Red”, Beyânü’l-Hak. Cilt: 7, (168), 2957-2958.

Renan, Ernest (1946). “İslamlık ve Bilim”, Nutuklar ve Konferanslar, çev. Ziya Ishan, Ankara: Sakarya Basımevi, 183-205.

Said, Edvard Wadie (2013). Şarkiyatçılık, çev. Berna Üler, İstanbul: Metis Yayınları.

Şehbenderzâde, Filibeli Ahmed Hilmi (1326-1327), Târih-i İslâm I-II. Kostantıniyye: Hikmet Matbaası.

Yavuz, Salih Sabri (2005). “Mirac”, DİA, XXX. 132-135.

Yusuf Rahman (2001). “Klasik Dönemdeki Kelâm Ekollerine Göre Mucize Anlayışı”, trc. Mustafa Akçay – Halil İbrahim Bulut, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (4), 287-310.




DOI: http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v5i1.481

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.




Telif Hakkı (c) 2016 Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi