Güney Paphlagonia’da Roma ve Erken Bizans Dönemine Ait Bazı Arkeolojik Bulgular: Üçbölük Köyü

Yaşar Serkal Yıldırım, Durmuş Gür

Özet


Some Archaeological Findings from Roman and Early Byzantine Period in Southern Paphlagonia: Üçbölük Village

Abstract

Karabuk is located in the Northwestern Black Sea and surrounded by Zonguldak to the west, the Black Sea to the north, Kastamonu to the east, Cankırı to the south. Ucboluk (Ilbarit) Village that located 20 km southeast of Safranbolu district of Karabuk, is a historic settlement founded on the slopes of Soganli Valley. Within the scope of the scientific project “Surveys in Roman and Byzantine Periods of Karabuk Province and its Districts”, which started for the first time in 2017, research has been carried out in Safranbolu and surrounding settlements. Through this study, finding the rock-cut tomb, altar and wine presses, columns, double columns, column headings, inscriptions dated to Roman and Early Byzantine Periods and many archaeological data around Ucboluk (Ilbarıt) Village in Soganli Valley were examined and recorded. Archeological artifacts found in Ucboluk Village, which included in the borders of the region called Paphlagonia in history, shed light on the historical, architectural and socio-economic structure of the area from the Roman and Early Byzantine Periods.

Ucboluk village and surrounding areas, which attracted the attention of many researchers and travellers since the 19th century such as Leonhard (1915), Gökoğlu (1952), Belke (1996), Dökü (2008), Laflı and Christof (2009, 2012), were examined in detail by us with together archaeological and art history experts for the first time in 2017. When evaluation on historical data of Ucboluk Village, having abundant water resources, which located on the southern slope of the Soganli Valley is considered to be an intensive agricultural activity based on wine production in the region. The finding vine branches and agricultural tools on the rock-cut tombs and grave stalks and especially rock-cut wine presses in Ucboluk (Ilbarıt) and around it, are indicative of this. Within the scope of this paper, the rock-cut tombs previously found and the rock-cut wine presses, rock-cut altar, cross sacred rock structure and architectural plastic artifacts that were first detected by us in Ucboluk village, which is one of the rural settlements in southern Paphlagonia, are evaluated in general perspective. Also, under the light of those finding artifacts, the architecture, the religious and social economic structure of the rural settlements in the region during the Roman and Early Byzantine periods were tried to be identified.

Öz

Kuzeybatı Karadeniz’de yer alan Karabük; batıdan Zonguldak, kuzeyden Karadeniz, doğudan Kastamonu, güneyden ise Çankırı ile çevrilidir. Karabük’ün ilçesi Safranbolu’nun yaklaşık 20 km güneydoğusunda bulunan Üçbölük (Ilbarıt) Köyü, Soğanlı Vadisi’nin yamaçlarında kurulmuş tarihi bir yerleşim alanıdır.  İlk olarak 2017 yılında başladığımız “Karabük İli ve İlçeleri Roma ve Bizans Dönemi Yüzey Araştırması” adlı bilimsel proje kapsamında Safranbolu ve çevresindeki yerleşim alanlarında araştırmalar gerçekleştirilmiştir. Araştırmalarımız kapsamında Soğanlı Vadisi’nde bulunan Üçbölük (Ilbarıt) Köyü çevresindeki Roma ve Erken Bizans Dönemi'ne tarihlendirilen kaya mezarı, kaya altarı, şarap işliği, sütun, çifte sütun, sütun başlığı, stel, yazıt ve pek çok arkeolojik veri incelenerek kayıt altına alınmıştır. Tarihte Paphlagonia olarak adlandırılan bölgenin sınırları içine dahil olan Üçbölük Köyü’nde tespit edilen arkeolojik eserler Roma ve Erken Bizans Dönemi tarihçesi başta olmak üzere bölgenin mimari ve sosyo-ekonomik yapısına ışık tutmaktadır.

19. yüzyıldan itibaren Leonhard (1915), Gökoğlu (1952), Belke (1996), Dökü (2008), Laflı ve Christof (2009, 2012) gibi birçok araştırmacı ve seyyahın dikkatini çeken Üçbölük Köyü ile çevresindeki yerleşim alanları ilk defa 2017 yılında tarafımızca, arkeoloji ve sanat tarihi uzmanları eşliğinde detaylı bir şekilde incelenmiştir. Zengin su kaynaklarına sahip Soğanlı Vadisi’nin güney yamacı üzerinde yer alan Üçbölük Köyü, tarihi verileri kapsamında değerlendirildiğinde yörede şarap üretimine dayalı yoğun bir tarımsal faaliyet olduğu belirlenmiştir. İşlikler başta olmak üzere Üçbölük Köyü ve çevresinde tespit edilen steller ve kaya mezarları üzerinde yer alan asma dalları ile tarım aletleri bunun göstergesidir.  Bu bildiri kapsamında Güney Paphlagonia’da kırsal yerleşim alanlarından biri olan Üçbölük’te daha öncesinde tespit edilmiş olan kaya mezarları ve ilk defa tarafımızdan tespit edilen şarap işliği, kaya altarı vb. mimari plastik eserler hakkında elde edilen bulgular genel bir bakış açısı ile değerlendirilmiş ve Roma ve Erken Bizans Dönemi’nde bölgedeki kırsal yerleşim alanlarının mimarisi, dini ve sosyo-ekonomik yapısı anlaşılmaya çalışılmıştır.


Anahtar Kelimeler


Ucboluk Village, Soganli Valley, Rock-Cut Tomb, Cross,Safranbolu, Üçbölük Köyü, Soğanlı Vadisi, Kaya Mezarı, Haç.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Aksoy, Y. (2005). Karabük İli Yerleşim Alanının Jeolojik İncelemesi ve Olası Yerleşim Alanlarının Belirlenmesi, Karaelmas Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Zonguldak.

Arslan, Aytuğ (2014). Konya Çevresi Bizans Dönemi Mimari Plastiği. Eskişehir Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Eskişehir.

Belke, Klaus (1996). Paphlagonien und Honorias, Tabula Imperii Byzantini Band 9. Vienn: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.

Bryer, Anthony & Winfield, David (1985). The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos, Dumbarton Oaks Studies, S: 20, Washington.

Cremer, M. (1992). Hellenistisch-Römische Grabstelen im Nordwestlichen Kleinasien II. Bithynien. Asia Minor Studien 4/2. Bonn.

Cumalıoğlu, Aslı (2011). Hadrianoupolis ve Çevresi Geç Antik-Erken Bizans Mimari Plastik Örnekleri, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Arkeoloji Anabilim Dalı (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İzmir.

Çelgin, V. (1990). Termessos Kenti Nekropolleri, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi). İstanbul.

Decker, Michael (2007). “Frontier Settlement and Economy in the Byzantine East”, Dumbarton Oaks Papers, Vol.: 61. 217-267.

De Graauw (2016). “Catalogue of Potential Ancient Ports in the Black Sea Catalogue Des Abris et Ports Antiques Potentiels en Mer Noire”, Mediterranee, No: 126. 129-144.

Doublet, Georges (1889). “Inscriptions de Paphlagonie”, Bulletin de Correspondance Hellénique, Volume: 13. 293-319.

Dökü, Eray (2008). Paphlagonia Kaya Mezarları ve Kaya Tapınakları, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Antalya.

Drakoulis, Dimitris P. (2012). Regional Transformations and The Settlement Network of The Coastal Pontic Provinces in the Early Byzantine Period. The Black Sea, Paphlagonia, Pontus and Phrygia in Antiquity Aspects of Archaeology and Ancient History (Edit.: Gocha R. Tsetskhladze). BAR International Series 2432. 79-95.

Erhat, Azra (2002). Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Remzi kitabevi.

Fowler, Harold N. (1902). Archaeological News (Notes on Recent Excavations and Discoveries; Other News). American Journal of Archaeology, Vol. 6. No. 3 (Jul.-Sep.). America: Archaeological Institute. 343-385.

French, D. H. (2013). Roman Roads and Milestones of Asia Minor. Vol. 3 Milestones Fasc. 3.4 Pontus et Bithynia (with Northern Galatia). Ankara: British Institute at Ankara Electronic Monograph 4.

Hierscfeld, G. (1885). Paphlagonische Felsengäber. Berlin.

Gökoğlu, Ahmet (1952). Paphlagonia, Kastamonu, Sinop, Safranbolu, Bartın, Bolu, Gerede, Mudurnu, İskilip, Bafra, Alaçam ve Civarı Gayrimenkul Eski Eserleri ve Arkeolojisi, Kastamonu.

Gür, Durmuş & Yıldırım, Yaşar Serkal (2017). Paphlagonia Bölgesi’nde Geç Antik ve Erken Bizans Yerleşimi: Sora. Journal of History Culture and Art Research, 6(3). Karabük: 757-780.

Gür, Durmuş. (2019). Kuzeybatı Karadeniz’de Bizans Dönemi Dini Eserler, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ankara.

Işık, Adem (2001). Antik Kaynaklarda Karadeniz Bölgesi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Kaçar, Turhan (2008). Early Christianity in the Black Sea: An Examination of the Literary Evidence. Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü-Colloquium Anatolicum Anadolu Sohbetleri, VII. (Edit.: Meltem Doğan-Alparslan, Metin Alparslan, Hasan Peker ve Y. Gürkan Ergin), İstanbul. 197-215.

Kan-Şahin, Gülseren (2019). Bir Anadolu Eyaleti Olarak Honorias. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, Güz, Sayı: 27. 11-42.

Karauğuz, G., Akış, A., & Kunt, H. İ. (2010). Zonguldak Bölgesi Arkeoloji Eskiçağ Tarihi ve Coğrafya Araştırmaları: Arkeolojik Yerleşmeler, Kalıntılar, Buluntular ile Kdz. Ereğli ve Amasra Arkeoloji Müzesi’nden Bazı Eserler. Konya: Çizgi Kitabevi.

Karpozilos, Apostolos & Cutler, Anthony. (1991). Cross-The Cross in Everyday Life. Dictionary of Byzantium, Vol. I-III. Oxford: Oxford University Press. 550-551.

Kaygusuz, İsmail (1983). Kimistene’den Yazıtlar. Türk Arkeoloji Dergisi, Sayı: 26/2. 111-146.

Kortanoğlu, Eser (2006). Hellenistik ve Roma Dönemlerinde Dağlık Phrygia Bölgesi Kaya Mezarları, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Laflı, Ergün & Christof, Eva (2012). Hadrianopolis I Inschriften aus Paphlagonia. Oxford.

Laflı, Ergün (2017). Antik Helen ve Roma Dönemlerinde Anadolu’da Bağcılık ve Şarapçılık. Üzümün Akdeniz’deki Yolculuğu Konferans Bildirileri (Edit.: Ertekin Akpınar Ekrem Tükenmez). İzmir: Dinç Ofset Matbaa. 19-56.

Lequenne, Fernard (1991). Galat’lar (Çeviren: Suzan Albek). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Leonhard, Richard (1915). Paphlagonia: Reisen und Forschungen im Nordlichen Kleinasien. Berlin.

Marek, Christian (1993). Stadt, Ära und Territorium in Pontus-Bithynia und Nord-Galatia. Deutsches Archäologisches Institut Abteilung Istanbul Istanbuler Forschungen Band 39. Ernst Wasmuth Verlag Tübingen.

Marek, Christian (2003). Pontus et Bithynia: Die Römischen Provinzen im Norden Kleinasiens. Mainz: Philipp von Zabern.

Mendel, Gustave (1901). Inscriptions de Bithynia, Bulletin de Correspondance Hellénique. Volume 25. 5–92.

Podskalsky, Gerhard (1991). Cross-Theology of the Cross. Dictionary of Byzantium, I-III. Oxford: Oxford University Press. 549-550.

Ramsay, W. M. ve Bell, Gertrude (1909). The Thousand and One Churches. London: Hodder and Stoughton.

Spitzing, Günter (1989). Lexikon Byzantinisch-Christlicher Symbole. München: Diederichs.

Şahin, Nuran (2001). Zeus’un Anadolu Kültleri. İstanbul: Pera Müzesi Yayınları.

Terpoy, Kristina (2018). Mountain and Sea: Settlement and Economy in Late Antique Lycia, Isauria and North Central Anatolia, Lincoln College (DPhil History).

Umar, Bilge (2007). Paphlagonia. İstanbul: İnkılâp Kitabevi Baskı Tesisleri.

Von Gall, Hubertus (1966). Die Paphlagonischen Felsgräber, İstanbuler Mitteilungen, Beiheft 1. Tübingen by Wasmuth.

Waelkens, Marc (1986). Die Kleinasiatischen Türsteine: Typologische und Epigraphische Untersuchungen der Kleinasiatischen Grabreliefs mit Scheintür. Mainz.

Yıldırım, Şahin (2017). Tios-Tieion: Söylenecek Çok Önemli Bir Şeyi Olmayan Kent. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (Edit.: İlker Alp), Cilt: 7, Sayı: 14. Edirne: Trakya Üniversitesi. 206-242.

Yıldırım, Ş., Dandrow, E., Williams, L., Bora, A., & Sinelli, P. (2018). Tios-Tieion 2017 Yılı Kazı Çalışmaları, 40. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt. 3. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. 437-448.

Yıldırım, Yaşar Serkal. (2018). Üçbölük (Ilbarıt) Köyü’ndeki Asma Motifli Kaya Mezarları Üzerine Bir Değerlendirme, International Congress on Social Sciences IV International Congress on Academic and Applied Sciences International Language Education and Teaching Symposium IV Full Text and Abstract Book (Proceedings). (Edit.: Dr. Burcu Yüksel Assoc. Prof. Dr. Yusuf Avcı Assist. Prof. Dr. Serhat Küçük). Romania: Valahia University Press. 325-344.

Yıldırım, Yaşar Serkal. (2019). 2017 Yılı Karabük İli ve İlçeleri Roma ve Bizans Dönemi Yüzey Araştırması. 36. Araştırma Sonuçları Toplantısı. Cilt.3, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. 513-529.

Yıldırım, Yaşar Serkal & Gür, Durmuş (2019). Safranbolu Üçbölük (Ilbarıt) Köyü’ndeki Figürlü ve Haç Tasvirli Kaya Yapısı. 23. Uluslararası Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu. Edirne. 183-184.




DOI: http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v8i4.2373

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.




Telif Hakkı (c) 2019 Journal of History Culture and Art Research

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.