Cebrayil-Büyük Mercanlı Sosyal Hayatından Örnekler: Azerbaycan-Karabağ Bölgesi / Examples of Social Life from Gabriel Province, Large Mardzhanly: Azerbaijan-Karapapakh Region

MUHAMMET KEMALOĞLU

Özet


Öz

Cebrayil (Cəbrayıl Rayonu), Azerbaycan'daki merkezi şehirlerinden biridir. 1993'ten bu yana Ermenistan Silahlı Kuvvetleri'nin işgali altındadır. Cebrayil’de ki sayısız abidelerin, mağaraların, kalelerin, ziyaret yerlerinin ve mezarlık kalıntıları varlığı Cebrayil’in geçmişinin ne kadar eski olduğunu göstermeye yetmektedir. Bu eskilik Azerbaycan Türklüğünün varlığının ispatı olup Türk kültürünün devamlılığının da göstergesidir. Bu devamlılıkta Cebrayil’de yoğun olarak yaşayan Terekeme ve Karapapah Türkleri dediğimiz Türk boyu etkisi oldukça fazladır. Cebrayil ili ve özellikle Büyük Mercanlı çevresinde meydana gelen sosyal ve kültürel olayların birçoğunda Terekeme ve Karapapah Türkleri kendi karakteristik özelliklerini yansıtmışlardır. Bu çalışmamızda ise Terekeme ve Karapapah Türklerinin Büyük Mercanlı bölgesindeki sosyal hayatlarından örnekler verilecektir.

Abstract

Gabriel (Cəbrayıl Rayon) is one of the central cities in Azerbaijan. It has been occupied by Armenian Army forces since 1993. The existence of numerous monuments, caves, castles, visiting places and cemetery ruins is enough to indicate how old its past is. This oldness is the proof of Azerbaijan’s Turks and the continuity of the Turkish culture. In this continuity, the effect of Turkish clan that we call Terekeme and Karapapakh Turks living intensively in Gabriel is great. Terekeme and Karapapah Turks have reflected their own characteristics in many of the social and cultural events happening around Gabriel province, especially around Large Mardzhanly. In this study, examples from social lives of Terekeme and Karapapakh Turks in Large Mardzhanly are going to be given.


Anahtar Kelimeler


Cebrayil, Büyük Mercanlı, Terekeme-Karapapah Türkleri, Folklor, Kültür, Gebrail, Large Mardzhanly, Terekeme-Karapapakh Turks, Folklore, Culture.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Ahundlu, Y. (1999). Karabağ Meselesinin Tarihi Kökleri Hakkında Bazı Kayıtlar, XII. Türk

Tarih Kongresi, cilt: II, Ankara 1999, s. 331.

Ahundov, Nizami. (1989). Karabağ Salnameleri, Bakı .

Akar, Ali. (2006). “Kazak Edebiyatında Nevruz”, Türk Kültürü, Mayıs 2001, S. 457, s. 293-

“Renge Bağlı Yer Adlandırmalarında Muğla Örneği”, Erciyes Üniversitesi Sosyal

Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl: 2006/1, Sayı: 20 (Prof. Dr. Tuncer GÜLENSOY'a Armağan

Sayısı), Kayseri, s. 51-63.

Aksan, Doğan. (1995). Her Yönüyle Dil, Ana Çizgileriyle Dilbilim, TDK Yayınları, Ankara.

Aksoy, Ömer Asım (1988a). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü, C. I., İstanbul: İnkılâp

Yayınevi.

Arsunar, Ferruh. (1955). Türk Çocuk Oyunlarından Derlemeler, İstanbul: Maarif Basımevi.

Aslanlı, Araz. (2001). “Tarihten Günümüze Karabağ Sorunu”, Avrasya Dosyası, ASAM

Yayınları, Cilt: I, No: 7, İlkbahar, 393-430, s. 393-394

Ata, Aysu (2000). “Derleme Sözlüğü‟nde Geçen En Eski Türkçe Kelimeler I”, Türkoloji

Dergisi, C.13, S.1, s.67-97.

Aydın, Mustafa. (2005). “Dağlık (Yukarı) Karabağ Sorunu”, Türk Dış Politikası, Ed: Baskın

Oran, Cilt II, 8. baskı, s. 401

Ayvazoğlu, Beşir. (2001). “Çiçek ve Renk Adlarına Dair”, Türk Yurdu, Ankara. 162-163

(21): 62-65.

Azerbaycan Gazeti, 09, 12. 1989

Azerbaycan Sovét Ensiklopediyası. (1979). “Dağlıq Altay Muxtar Vilayeti”, C. III, Bakü, s.

-306.

Azərbaycan Toponimləri. (1999). Ensiklopədik Lüğat, Bakı, Azərbaycan Ensiklopediyası,

səh. 55. 588s.

Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. (2007) İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb",

səh.

Bala, Mirza. (1967). ″Karapapak″, İslam Ansiklopedisi, M. E. B. Yay., Cilt: 6, İstanbul, s.

Bayraktar, Nesrin (2005). “Kavram ve Anlam Boyutunda Al, Kırmızı ve Kızıl”, International

Journal of Central Asian Studies, Mustafa Canpolat Armağanı, Volume 10-1, Seoul, s. 145-

Bayraktar, Nesrin (2006a). “Kavram ve Anlam Boyutunda Türkçede Ak ve Beyaz”, Dilbilim,

Dil Öğretimi ve ÇeviribilimYazıları I-II, Hazırlayan: Cemal Yıldız, Latif Beyreli, Pegem

Yayıncılık, Ankara, s. 35-50.

Bayraktar, Nesrin (2006b). “Kavram ve Anlam Boyutunda Sarı ve Tonları”, Erciyes

Üniversitesi Sosyal Bilimler EnstitüsüDergisi, Prof. Dr. Tuncer Gülensoy Armağanı, C. 1, S.

, s. 209-218.

Bayraktar, Nesrin (2009). “Boz ve Kır Renk Adlarının Kavram, Anlam ve Biçim Boyutu

Üzerine”, The International Associationof Central Asian Studies Korea University

of İnternational Studies, Festschrift To Commemorate the 80 th Anniversary of Prof. Dr. Talat

Tekin’s Birth, Volume 13, s. 101-121.

Bekir, Deniz (1998). “Anadolu Türk Dokumalarında Ejder Motifi”, Türk Soylu Halkların Halı

Kilim ve Cicim Sanatı Bilgi Şöleni Bildirileri, (Kayseri, 27–31 Mayıs 1996), Ankara: AKM

Yayını.

Berber, Oktay. (2009). Türk Kültüründe Eğlence ve Birlik Unsuru Olarak Düğünler,

Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, Sayı: 10, Yıl: 2009, s.1-

Boratav, P.N. (2012). Türk Mitolojisi, Oğuzların-Anadolu, Azerbaycan ve Türkmenistan

Türklerinin Mitolojisi, Bilge Su, Ankara, s. 32-33

Bünyadov. Ziya vd. (1994). Azerbaycan Tarihi I cilt, Bakü, Azerbaycan Devlet Neşriyatı, s.

Caferoğlu, A. (1984). Türk Dili Tarihi I-II, İstanbul.

Caferoğlu, A. (1951). Anadolu İlleri Ağızlarından Derlemeler, İstanbul.

Çelebioğlu, Amil. (1995). Türk Ninniler Hazinesi, İstanbul

Çetinkaya, Haydar. (2004). ,Karapapak Türklerinde Halk İnançları, Karadeniz Araştırmaları

Der. Sayı: 2, s. 49-72.

Derleme Sözlüğü. (1977I). Cilt:X, Ankara.

Dihhoda, Ali Ekber. (1327). “Erran”, Lugat-nāma, C. 6, Horşidî Yayınları, Tahran, s. 1612.

Efendiyev, Paşa. (1981). Azerbaycan Şifahi Xalq Ədəbiyyatı. Bakı: Maarif Nəşriyyatı.

Eliyarlı, Süleyman. (1996). Azerbaycan Tarihi, Bakı .

Ercilasun, A. Bican-Alaeddin Memmedoğlu Aliyev vd. (1992). Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri

Sözlüğü, KB Yay. Ankara.

Eren, Abdullah. (2008). Baki Divanı'nda Kırmızı Renk, AÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Dergisi, Sayı: 37, Erzurum, s.31-68.

Ergin, Muharem. (1985). Türk Dil Bilgisi, 16. Baskı, İstanbul: Boğaziçi Yay

Ergin, Muharrem. (1991). Dede Korkut Kitabı II (İndeks- Gramer), 2. Baskı, Ankara: TDK

Yay.

Erkal, Mustafa E. (1993). Sosyoloji, 5. Baskı, Der Yayınları, İstanbul.

Geybullayev G. (1990). Karabağ (Etnik ve siyasi tarihe ilişkin) Bakü

Geybullayev, Gıyaseddin. (1994). Azerbaycan Türklerinin Teşekkülü Tarihi, Bakı.

Gökyay, O.Ş.(1973). Dedem Korkut Kitabı, İstanbul.

Gömeç, Saadettin. (2006). Türk Kültürünün Ana Hatları, Ankara.

Gömeç, Saadettin. (1999). Türk Cumhuriyetleri ve Toplulukları Tarihi, Ankara.

Gözaydın, Nevzat. (2003). "Türkçenin Renk Zenginliği", Türk Dili, S. 618, Ankara, s. 539-

Gülensoy, Tuncer (1974). “Altay Dillerinde Akrabalık Adları” Türk Dili Araştırmaları, 1973-

, Ankara s. 74, 286-387.

Günşen, A. (2006). Göster-ve Görset-ÁΖRSET Fiillerinin Yapısı Üzerine. Sosyal Bilimler

Enstitüsü Dergisi, Sayı: 20 Yıl: 2006/1, s.35, 9.

Gürses, Emin. (2001). “Kafkasya’da Uluslararası Rekabet”, Avrasya Dosyası, ASAM

Yayınları, Cilt: I, No: 7, İlkbahar, 250-273, s. 253

Güzel, Abdurrahman. (2008). Dede Korkut Hikayeleri Bağlamında Dua, Turkish Studies

International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic,

Volume 3/2 Spring, s.439.

Hailov, H. D. (1992). Karabağ'ın Elat Dünyası, Bakı.

Hengirmen, Mehmet (1999). “Türkçe'nin Söz Varlığı”, Dil Dergisi, S. 76, Ankara, s. 36-41.

İbrahimov, Ramid. (2011). Bizim Yol Qəzəti -23 Dekabr. -S. 11.

Kalafat, Y. (1995). “Türk Halk İnançlarında Ters Motifi” A. Çaycı'ya Armağan, Ankara, s.

-307.

Kalafat, Y. (2002). “Göktanrı İnancından Günümüze Kadar Türk Halk İnançlarında Kurt”,

XIV. TTK., 9-13 Eylül, Ankara.

Kalafat, Y. (1992). “Eski Türk İnançlarının Kars Yöresindeki İzleri” 4. Milletlerarası Türk

Halk Kültürü Kongresi Bildirileri, Ankara, sh. 149-169.

Kaya, Doğan. (2004). Anonim Halk Şiiri, Ankara, s. 349-351.

Kazimirov, Vladimir. (2004). Looking for a Way Out of the Karabakh Impasse, Russia in

Global Affairs, Vol. 2, No. 4, October-December, 145-154, p. 147

Kırzıoğlu, M. Fahrettin (1976). Osmanlılar’ın Kafkas Ellerini Fethi (1461-1590), Ankara,

Sevinç Matbaası.

Köçerli, Töfik. (2002). Qarabağ, Bakı.

Kurat, A. N. (1999). Rusya Tarihi, TTK Yay., Ankara.

Orxan, Vüqar. (2010). Mədəniyyət Qəzəti,20 Avqust. -S. 14.

Öcal, Turgut. (1971). Iğdır Folkloru ve Etnografyası, Bitirme Tezi, Erzurum

Sami, Şemseddin. (1958). Kamus-ı Türki, İstanbul.

Saraçbaşı, M. Ertuğrul - Minnetoğlu, İbrahim. (2001). Örnekli ve Açıklamalı Türkçe

Deyimler Bilge Kilit. San. Yay.

Saray, M. (1984). “Azeri Türkleri”, Türk Dünyası Araştırmaları, S. 29, İstanbul, s. 28-29.

Sarınay, Y. (2009). Osmanlı Belgelerinde Karabağ, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Yay.,

İstanbul.

Sümbüllü, Yusuf Ziya. (2004). Tıbbi ve Mistik Folklor Açısından Aş Erme, Türkiyat

Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sümbüllü, Yusuf Ziya. Cilt 11, Sayı 23, s.133-143.

Şeşen, Ramazan. (2001). İslâm Coğrafyacılarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri, Atatürk

Kültür, Dil ve Tarih Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları VII. Dizi, S. 173, Ankara.

Taşkıran, Cemalettin. (1997). “Karabağ'da Son Durum. ” Yeni Türkiye Dergisi, Yıl: 3, Sayı:

, s. 1192-1198

Taşkıran, Cemalettin. (1995). Geçmişten Günümüze Karabağ Meselesi, Genel Kurmay

Basımevi, Ankara.

Tebrizli, M. N. (1946). Azerbaycan Davası, Türk Kültür Ocağı Yay., İstanbul.

Togan, Ahmet Zeki Valîdî. (1933). “Azerbaycanın Türk Etnoğrafisine Dair III”, Azerbaycan

Yurt Bilgisi, Yıl: 2, S. 18, Bürhaneddin Matbaası, İstanbul, s. 247-253

Togan, Ahmet Zeki Valîdî. (1933). “Azerbaycanın Etnoğrafisine Dair”, Azerbaycan Yurt

Bilgisi, Yıl: 2, S. 14, Bürhaneddin Matbaası, İstanbul, s. 49-56

Togan, Zeki Velidi. (1982). Oğuz Destanı, Enderun Yayınevi, İstanbul.

Topçu, Nazmiye. (2001). "Fransızca ve Türkçe Renk İsimleri İçeren Deyimlerin

Karşılaştırmalı İncelenmesi ", H.Ü Eğitim Fakültesi Dergisi, S. 20, Ankara, s. 131-140.

Toygar H. Kâmil. (1961). İlençler (Ankara Folklorundan): Türk Folklor Araştırmaları 6, 141,

-2368.

Tureüko-Russkiy Slovarğ. (1977). Moskva.

Turkmensko-Russkiy Slovarğ. (1968). Moskva, s. 233.

Umudoğlu, Vidadi. (2000). ‘‘Kuzey Azerbaycan'ın Çar Rusyası Tarafından İşgali ve

Sömürgeciliğe Karşı Mücadele (1801-1828)’‘, Türk Dünyası Araştırmaları, Sayı125, Nisan, s.

Ülküsal, Müstecip (1966) Dobruca ve Türkler, Ankara 1966: 91.

Yardımcı, Mehmet. (1998). "Kıbrıs ve Diğer Türk Ülkelerinde Ortak Ninni Ve Tekerlemeler",

DAÜ II. Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi (24-27 Kasım 1998) Bildiri Kitabı, Halk

bilimi/Çeşitli Konular, C. IV, Gazimağusa: DAÜ Yayınları, s.177-196.

Yıldırım, Dursun-ÖZÖNDER, Cihat. (1990). Karabağ Dosyası, Türk Kültürü Araştırma

Enstitüsü Yayınları Nu: 110, Ankara, s. 29-30

Yusufov, Yusuf. (1994). XII. Türk Tarih Kongresi, Kongrede Sunulan Bildiriler, c. 2, Ankara,

s. 288.

ELEKTRONİK KAYNAKLAR

www.karapapak.com/turkce/konu_detay.aspx?id: 81

Kaynak Kişiler

Hubuş Nesibli, 1925-Cebrayil-Büyük Mercanlı.

Setin Geraygızı, 1934-Cebrayil-Büyük Mercanlı.

Nesibe Nesibli, 1968-Cebrayil-Büyük Mercanlı.

Pervin Ferhadlı, 1976-Cebrayil-Büyük Mercanlı.

Zafer Ferhadlı, 1976- Cebrayil -Büyük Mercanlı.

Daşkın Piriyev, 1985- Cebrayil -Büyük Mercanlı.

Hatice (Münevver) Kemaloğlu: 1943, Mus-Bulanık. Eğitimsiz. Ev hanımıdır. Gebze’de

yasamaktadır.




DOI: http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v2i3.218

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.




Telif Hakkı (c)