Başlangıcından Günümüze Dünyada ve Türkiye’de İslâmi Bankacılığın Genel Durumu / From the Past to the Present the General Situation of Islamic Banking in the World and Turkey

Abdulkadir Atar

Özet


Abstract

The global financial crisis that emerged in the US in 2008 rekindled the debate on capitalism. The efforts of large-capitalist banks to shake up and save the states with their big-budget institutions have made the free-market economy or capitalism, once more controversial. These controversies that took place in that period are also handled in intellectual dimensions, and Karl Marx's famous work Das Capital broke sales records. While the critique of capitalism is made especially in the context of Marxist literature, there is another alternative into the mainstream economics: Islamic economics.

The term of Islamic economics was firstly used by Seyyid Ebu’l-A’la Mevdudi (1903-1979). In fact, Islamic economics was born as a reaction to mainstream economics, with being a modern concept introduced in the 1960s. This new approach has been specifically addressed by Indian Muslims. In other words, if we are talking about Islamic economics as an independent discipline today, it is a great need for the supremacy of the West to get into the economics and for Muslims to benefit from this discipline to overcome it. The main sources of the Islamic economics are the Qur'an and Sunnah, the main sources of Islam. And also, ijma’ and qiyas can be thought as sources of Islam.

In this article, firstly, to be able to understand the background of the subject we will reveal emergence conditions of Islamic banks by giving in the chronological order. We will present the magnitudes of Islamic banking in the world today by comparing it with the general banking system (conventional banks). After analyzing the global general situation of Islamic banking, we will analyze the history of Islamic banking in Turkey and its share in the sectoral and domestic banking system in the world.

Öz

2008’de ABD’de ortaya çıkan küresel finans krizi, kapitalizm eksenli tartışmaları yeniden alevlendirmişti. Büyük sermayeli bankaların sarsıntı geçirdiği ve devletlerin bu büyük sermayeli kuruluşları bütçeleriyle kurtarma çabaları serbest piyasa ekonomisi yani kapitalizmi bir kere daha tartışmalı hale getirmişti. O dönem yaşanan bu tartışmalar entellektüel boyutlarda da ele alınıyor, Karl Marx’ın meşhur eseri Kapital (Das Capital) satış rekorları kırıyordu. Kapitalizm eleştirisi özellikle Marksist literatür bağlamında yapılırken ana akım iktisada bir başka alternatif daha bulunmaktadır: İslam ekonomisi.

İslâm ekonomisi kavramı, ilk kez Seyyid Ebu’l-A’la Mevdudi (1903-1979) tarafından gündeme getirilmiştir. 1960’larda ortaya atılan modern bir kavram olmakla birlikte aslında ana akım iktisada bir tepki olarak doğmuştur. Bu yeni yaklaşım özellikle Hint kökenli İngilizce konuşan Müslümanlar tarafından gündeme getirilmiştir. Günümüzde Batı’nın bilimsel ve teknik gelişmelerdeki üstünlüğü iktisada bağlanmıştır. Bu durumu dikkate alan Hintli Müslüman iktisatçıları, bağımsız bir disiplin olarak İslâm iktisadından bahsediyor olmanın ön şartı olarak Batı kaynaklı iktisat disiplinin temel ilke ve yöntemlerinden yararlanılması gerektiğini ileri sürmüşlerdir. İslam ekonomisinin ana kaynaklarını İslam’ın ana kaynakları olan Kur’an ve Sünnet oluşturmaktadır. Buna icmâ ve kıyas da dahil edilebilir. İslâm ekonomisinin yararlandığı disiplinleri sıralayacak olursak, İslâm tarihi boyunca geliştirilen kurumları, iktisadi ilişkileri ele alması ve günümüze ne şekilde adapte edilebileceğini açısından tarih disiplininden, iktisadi mefhumları ve olayları izah edebilmek için araç olarak istatistik disiplininden faydalanmaktadır. İslam ekonomisi kavramı aslında İslami finansı ya da bankaları da içine alan geniş bir kavramdır. Bu disiplin ile İslâm’ın ana hedefleri olarak nitelendirilen makasıd-ı şeriat çerçevesinde gelir dağılımının daha adil olması, toplumsal eşitlik vb. unsurların sağlanmasını amaçlamaktadır. Şüphesiz böyle bir iktisat teorisinin pratiğe dökülmesi ise siyasal girişim, toplumsal mutabakat vs. gibi zorlu adımları içermektedir. Buna mukabil bir Müslüman, ideal olarak bu ilkeler ışığında bir teori geliştirmek isteyecek ancak günümüzdeki küresel sistem (kapitalizm) ya da Dünya Sistemi bu girişimlerin hayata geçirilmesinde birer engel olacaktır. İslami finans işte bu ideal arayışında olan Müslümanlar için kapitalist bir ekonomide en azından İslâm’da yasaklanan faizden kaçınmak için geçmişin tecrübelerinden de yararlanarak bir nefes alma girişimi olmuştur.

Bu makalede öncelikli olarak İslâmi finans kurumlarının dünyada ilk olarak hangi tarihlerde ve hangi şartlarda ortaya çıktığını ele alıp inceleyeceğiz. Günümüzde dünyadaki İslami bankacılığın büyüklüklerini, genel bankacılık sistemi (konvansiyonel bankalar) ile mukayese ederek ortaya koyacağız. İslami bankacılığın global genel durumu analiz edildikten sonra ise Türkiye’deki İslami bankacılığın tarihçesini ve dünyadaki sektörel ve ülke içinde bankacılık sistemi içerisindeki paylarını rakamlar eşliğinde analiz edeceğiz. 


Anahtar Kelimeler


İslâmi bankacılık, Küresel İslami bankacılık, Türk katılım bankacılığı; Islamic banking, The global Islamic banking, Turkish participation banks.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Akgündüz, A. (1996). İslâm Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakıf Müessesi. İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı.

Apaydın, H. Y. (2000). İctihad. TDVİA, XXI, 432.

Atar, A. (2015). XVIII. Yüzyıl'da Yayımlanmış Fetva Mecmualarına Göre Osmanlı'da İktisadî Hayat, Basılmamış Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Atar, A. (2016). Osmanlı’da Kredi Kaynağı Olarak Para Vakıfları Ve Türk Katılım Bankalarının Çalışma Sistemi . Bakü Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesinin İlmi Mecmuası, 143-173.

Atasagun, Y. S. (1939). Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası 1888-1939. İstanbul: Kenan Basımevi ve Klişe Fabrikası.

Aydın, M. Â. (2003). Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye. TDVİA, XXVIII, 231.

Bayram, S. (2016). Bosna-Hersek'te Türkçe Basın: Muallim. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi , 1791-1808.

Bilal Aybakan. (2005). Muâmelât. TDVİA, XXX.

Chapra, M. U. (2017, Ağustos 15). https://www.islamicbanker.com. https://www.islamicbanker.com/education/muslim-world adresinden alındı

Çağatay, N. (1994). Güncel Konular Üzerine Makaleler. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Çizakça, M. (1993). Risk Sermayesi Özel Finans Kurumları ve Para Vakıfları. İstanbul: İlmî Neşriyat .

Dönmez, İ. K. (2006). Murabaha. T. D. Ansiklopedisi. içinde TDVİA.

Durî, A. (1991). İslam İktisat Tarihine Giriş. İstanbul: Endülüs Yayınları.

Düstur 1. Tertib. (tarih yok). VI.

Düstur 2. Tertib. (tarih yok). XIII.

Ebrahim, M. S. (2013). Islamic Banking in Sudan. 3,4.

Ekinci, E. B. (2005). İslam Hukukunda Değişmenin Sınırı. İstanbul : Arı Sanat Yayınevi.

Ersoy, A. (1987). Faizsiz Banka ve İşlevleri. Faizsiz Yeni Bir Banka Modeli (Faizsiz Kredileşme Sistemi). İstanbul.

FED. (2017, Ağustos 15). https://www.federalreserve.gov. https://www.federalreserve.gov/releases/lbr/current/ adresinden alındı

Ferid, H. (2008). Osmanlı'da Para ve Finansal Kredi. İstanbul: T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü.

Gözübenli, B. (1986). İslam'da Para ve Fonksiyonları. Erzurum: T.C. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Basılmamış Doktora Tezi.

Gözübenli, B. (1994). Türk kukuk tarihinde vakıf mallarının faizli işletilmesi hakkında tahlili bir değerlendirme. Vakıf Haftası Dergisi, 51-72.

Homand, S. H. (1998). İslami Bankacılık Teorisi ve Uygulamaları. İslam Ekonomisinde Yönelişler Sempozyumu. içinde İstanbul: Marmara Üniversitesi Ortadoğu ve İslâm Ülkeleri Ekonomik Araştırma Merkezi .

ICD-Thomson Reuters. (2016). Islamic Finance Development Report.

İslam Bankaları. (1910). Teârüf-i Müslimîn, 343.

Islamic Financial Services Board . (2017). Islamic Financial Services Industry Stability Report . Kuala Lumpur: Islamic Financial Services Board .

İstanbul Ticaret ve Sanayı Odası. (1931). 1931 Oda Kongrası Kararları. İstanbul: İstanbul Ticaret ve Sanayı Odası Neşriyatı.

Kazgan, H. (1997). Osmanlı'dan Cumhuriyete Türk Finans Tarihi (Cilt 1). İstanbul: Türkiye Bankalar Birliği.

Kuran, T. (2002). İslâm'ın Ekonomik Yüzleri. İstanbul: İletişim Yayınları.

Kutluata, M. (tarih yok). Sakarya'da Bankacılık ve Türk Ticaret Bankası.

Mehmood, J. (2017, Ağustos 15). http://www.snl.com. http://www.snl.com/web/client?auth=inherit#news/article?id=40223698&cdid=A-40223698-11568 adresinden alındı

Moore, C. H. (1990). Islamic Banks and Competitive Politics in the Arab World and Turkey. Middle East Journal, Vol.44(No.2).

Moore, C. H. (1990). Islamic Banks and Competitive Politics in the Arab World and Turkey . Middle East Journal, 234-255.

Özcan, T. (2003). Osmanlı Para Vakıflar Kanûnî Dönemi Üsküdar Örneği. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Sami, Ş. (1998). Kâmûs-ı Türkî. İstanbul: Alfa Yayınları.

Sarkis, K. (2006). Külliyât-ı Kavânîn (Cilt II). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Sayar, A. G. (2011). İktisat Metodolojisi ve Düşünce Tarihi Yazıları. İstanbul : Ötüken Neşriyat.

Smith, A. (2016). Milletlerin Zenginliği. (H. Derin, Çev.) İstanbul : İş Bankası Yayınları.

Tabakoğlu, A. (1988). İslâm İktisadı Araştırmaları I. İstanbul: Dergâh Yayınları.

Tabakoğlu, A. (2005). İslâm İktisadı Toplu Makaleler II. İstanbul : Kitabevi Yayınları.

Tabakoğlu, A. (2008). İslâm İktisat Tarihine Giriş. İstanbul: Dergâh Yayınları.

Tabakoğlu, A. (2014, Şubat 19). Kasım 18, 2016 tarihinde http://www.dunyabulteni.net/islam-iktisadi-ve-politik-ekonomi/45494/islam-moral-ekonomisi-ve-islami-bankaciligin-acmazlari adresinden alındı

TBMM. (2017, Ağustos 19). https://www.tbmm.gov.tr. https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/td_v2_mmb.goruntule?sayfa_no_ilk=33&sayfa_no_son=52&sayfa_no=45&v_meclis=61&v_donem=3&v_yasama_yili=ic01&v_cilt=c001&v_birlesim=004 adresinden alındı

The World Bank. (2017, Ağustos 15). www.worldbank.org. http://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL adresinden alındı

Uçman, A. (2010). Şemseddin Sâmi. T. D. Ansikolpedisi içinde, TDVİA (s. 519).

Uludağ, S. (1998). İslamda Faiz Meselesine Yeni Bir Bakış. İstanbul: Dergâh Yayınları.

UN. (2017, Ağustos 15). http://data.un.org. http://data.un.org/Data.aspx?q=religion&d=POP&f=tableCode%3a28 adresinden alındı

World Bank Group and Islamic Development Bank Group (IDBG). (2016). Global Report on Islamic Finance. Washington DC: Islamic Development Bank Group.




DOI: http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v6i4.1079

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.




Telif Hakkı (c) 2017 Journal of History Culture and Art Research

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

ISSN: 2147-0626