Ziya Gökalp (1876-1924)’in Din ve Tasavvuf Anlayışı / The Understanding of Religion and Tasawwuf in Ziya Gokalp

Yusuf Sinan Zavalsız

Özet


Abstract

In this paper, we dealt separately with the days that Ziya Gökalp spent in Diyarbakır and Thessaloniki considering that a thought is made up in a social environment. That is because his social environment in Diyarbakır which is called Thessaloniki of Anatolia and that of Thessaloniki titled as Kaaba of freedom are quite different.  Thus, his views on religion and tasawwuf changed to a large degree. In his Diyarbakır days, he was affected by Doctor Yorgi Efendi, his teacher in Junior School, his uncle Hasip Efendi, Dr. Abdullah Cevdet as well as Muhyiddin Ibn Arabi that he defined him as the biggest philosopher. Even he was stuck in their approaches. He found out in Thessaloniki the sociology of Durkheim. Then, he followed Durkheim’s point of view very passionately and accepted it as his guide in many subjects and reshaped his opinions to accord with Durkheims’ views. In this context, it would be suitable to make comparison between his two articles titled İcmâ-ı Siyâsi İ’tizâl-i Siyâsi that he wrote and Yeni Hayat ve Yeni Kıymetler that he wrote them in Diyarbakır and Thessaloniki respectively in order to detect the difference between both periods of him.

 

Öz

Bu çalışmada, düşüncenin sosyal çevrede şekillendiği göz önünde bulundurularak Ziya Gökalp’in Diyarbakır ve Selanik günleri ayrı ayrı ele alınmıştır. Zira onun, Anadolu’nun Selanik’i diye isimlendirilen Diyarbakır’daki sosyal çevresi ile Kâbe-i Hürriyet olarak adlandırılan Selanik’teki sosyal çevresi birbirinden farklılık arz eder. Bu bağlamda din ve tasavvuf düşüncesinde de değişim söz konusu olacaktır. Diyarbakır döneminde idadîdeki hocası Doktor Yorgi Efendi’den, amcası Hasip Efendi’den, Doktor Abdullah Cevdet’ten, tasavvuf filozoflarının en büyüğü olarak nitelendirdiği mutasavvıf Muhyiddin İbnü’l-Arabî’den etkilenen, hatta onların düşünceleri arasında sıkışıp kalan Gökalp, Selanik’te Durkheim sosyolojisiyle tanışmıştır. Bundan sonra birçok konuda Durkheim’i kendisine rehber alacak, daha önceki fikirlerini onun düşünceleri istikametinde yeniden şekillendirecektir. İki dönem arasındaki ruhî dönüşü görebilmek için Diyarbakır’dayken yazdığı İcmâ-ı Siyâsi İ’tizâl-i Siyâsi başlıklı yazı ile Selanik günlerinde kaleme aldığı Yeni Hayat ve Yeni Kıymetler adlı yazıyı karşılaştırmak yerinde olacaktır. 


Anahtar Kelimeler


Ziya Gökalp, Din, Tasavvuf, Ziya Gökalp’te din ve tasavvuf, Din sosyolojisi; Ziya Gokalp, Religion, Tasawwuf, Sociology of religion.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Coşkun, İ. (1991). “Sosyoloji Bölümünün Tarihine Dair”, 75. Yılında Türkiye’de Sosyoloji. (Yayına Hazırlayan: İsmail Coşkun), İstanbul: Bağlam Yayınları.

Cündioğlu, D. (1998). Türkçe Kur’an ve Cumhuriyet İdeolojisi. İstanbul: Kitabevi.

Eraydın, S. (1994). Tasavvuf ve Tarikatlar. İstanbul: MÜİF Vakfı Yayınları.

Erişirgil, M. E. (1984). Bir Fikir Adamının Romanı: Ziya Gökalp. İstanbul: Remzi Kitabevi.

Fındıkoğlu, Z. F. (1955). Ziya Gökalp İçin Yazdıklarım ve Söylediklerim. İstanbul: Türkiye Muallimler Birliği Neşriyatı.

Findley, C. V. (2015). Modern Türkiye Tarihi: İslam, Milliyetçilik ve Modernlik 1789-2007. (Çeviri: Güneş Ayas), İstanbul: Timaş Yayınları.

Gencer, A. İ. & S. Özel, (1994). Türk İnkılap Tarihi. İstanbul: Der Yayınları.

Gökalp, Z. (1330-1332), “Fıkıh ve İctimâiyyât”, İslam Mecmuası, 1 (2), ss. 40-44.

Gökalp, Z. (1330-1332), “İctimaî Usûl-i Fıkıh”, İslam Mecmuası, 1 (3), ss. 84-87.

Gökalp, Z. (1977). Malta Konferansları. (Hazırlayan: M. Fahrettin Kırzıoğlu), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Gökalp, Z. (1976). Makaleler I. (Hazırlayan: Şevket Baysanoğlu), İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Gökalp, Z. (1976). “Medreseler”, Makaleler I. (Hazırlayan: Şevket Baysanoğlu), İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Gökalp, Z. (1330-1332), “Örf Nedir? (İctimaî Usûl-i Fıkıh Meselesi Münasebetiyle)”, İslam Mecmuası, 1 (10), 1330-1332, ss. 290-295.

Gökalp, Z. (1976). “Tekkeler”, Makaleler I. (Hazırlayan: Şevket Baysanoğlu), İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Gökalp, Z. (1982). “Yeni Hayat ve Yeni Kıymetler”, Makaleler II. (Hazırlayan: Süleyman Hayri Bolay), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Gökalp, Z. (1952). “Milliyet ve İslamiyet”, Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak. (Hazırlayan: İbrahim Kutluk), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Gökalp, Z. (1976). Ziya Gökalp Külliyatı I: Şiirler ve Halk Masalları. (Hazırlayan: Fevziye Abdullah), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Hampher, (2004). Bir İngiliz Ajanının Hatıraları: İslam’ı Nasıl Yok Edelim. (Türkçesi: Nevzat Göktaş), İstanbul: Nehir Yayınları.

Heyd, U. (1980). Türk Milliyetçiliğinin Kökenleri. (Terceme: Cemil Meriç), İstanbul: Sebil Yayınevi.

Kabaklı, A. (2012). “Din Yerine Ulusalcılık”, Temellerin Duruşması I. İstanbul: Türk Edebiyat Vakfı Yayınları.

Kaçmazoğlu, H. B. (2013). “Meşrutiyetten Günümüze Ziya Gökalp”, Türk Sosyoloji Tarihi Üzerine Araştırmalar. İstanbul: Doğu Kitabevi.

Kaçmazoğlu H. B. (2013), Türk Sosyoloji Tarihi II: II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e, İstanbul: Doğu Kitabevi.

Karakaş, M. (2008). “Ziya Gökalp’e Yeniden Bakmak: Literatür ve Yeniden Değerlendirme”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 6 (11), İstanbul.

Keskin, Y. M. (2003). “Ziya Gökalp’in Din Anlayışı”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı 8.

Kongar, E. (1982). “Ziya Gökalp”, Türk Toplum Bilimcileri I. (Ed. Emre Kongar), İstanbul: Remzi Kitabevi.

Mert, N. (1994). Laiklik Tartışmasına Kavramsal Bir Bakış: Cumhuriyet Kurulurken Laik Düşünce. İstanbul: Bağlam Yayınları.

Müftüoğlu, M. (1975). Yalan Söyleyen Tarih Utansın I. İstanbul: Çile Yayınları.

Özcan, U. (2010). “Türk Sosyolojisinin Özgünlüğüne Dair Düşünceler”, Türk Sosyologları ve Eserleri I. (Editörler: Ertan Eğribel & Ufuk Özcan), İstanbul: Kitabevi.

Özcan, U. (2010). “Türkiye’de Sosyoloji: Başlıca Akımlar, Dönemler ve Figürler”, Türk Sosyologları ve Eserleri II. (Editörler: Ertan Eğribel & Ufuk Özcan), İstanbul: Kitabevi.

Sabit, H. (1330-1332), “İctimaî Usûl-i Fıkıh (Gökalp Bey’in Bu Ünvanla Yazdığı Makale Münasebetiyle)”, İslam Mecmuası, 1 (5), ss. 145-150.

Sağlam, S. (2008). “Ziya Gökalp”, Türkiye’de Sosyoloji I: İsimler-Eserler. (Ed. M. Çağatay Özdemir), Ankara: Phoenix Yayınevi.

Şentürk, Recep (1996), İslam Dünyasında Modernleşme ve Toplumbilim, İstanbul: İz Yayıncılık

Ülken, H. Z. (1966). Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi II. Konya: Selçuk Yayınları.

Zürcher, E. J. (2009). “Kemalist Düşüncenin Osmanlı Kaynakları”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm, Cilt 2. (Çeviren: Özgür Gökmen), İstanbul: İletişim Yayınları.




DOI: http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v6i4.1076

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.




Telif Hakkı (c) 2017 Journal of History Culture and Art Research

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

ISSN: 2147-0626